เป็นหนังสือที่ช่วยวางแผนดูแลสุขภาพล่วงหน้า (Advance Care Planning) และการสื่อสารเจตนาเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพในช่วงสุดท้ายของชีวิต (Living Will) ซึ่งทำให้เราได้พิจารณามุมมองต่อชีวิตและการจากไป จัดทำขึ้นโดยกลุ่ม Peaceful Death และได้รับการอนุญาตจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

ทั้งนี้ การเขียนสมุดเบาใจ ยังเป็นการแสดงเจตนาในการเลือกวิธีการรักษาในวาระสุดท้ายของชีวิต ตาม พ.ร.บ. สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 อีกด้วย

สมุดเบาใจมีหลายหัวข้อให้เราได้ทบทวนและวางแผนด้านสุขภาพและชีวิต โดยเนื้อหาสำคัญประกอบด้วย 4 เรื่องหลัก ๆ ดังนี้

รายละเอียดเบื้องต้นเกี่ยวกับตัวเรา เช่น ชื่อ, วันเกิด, เบอร์โทรศัพท์,  โรคประจำตัว เป็นต้น มาพร้อมคำถามชวนคิดอื่น ๆ เช่น ความภาคภูมิใจในชีวิต, สิ่งที่อยากทำก่อนจากไป, คุณค่าที่สำคัญที่สุดเมื่อป่วยระยะสุดท้าย เป็นต้น

ทั้งทางด้านการแพทย์ การดูแลทางใจ และอื่น ๆ เช่น ความรู้เกี่ยวกับการป่วยระยะสุดท้าย, การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care), การกู้ชีพเพื่อช่วยชีวิต เป็นต้น

ลองจินตนาการว่า หากเราป่วยจนไม่สามารถตัดสินใจและไม่สามารถสื่อสารได้ ใครจะเป็นคนที่ตัดสินใจแทนเราให้เป็นไปตามสิ่งที่เราต้องการได้บ้าง โดยในสมุดเบาใจแนะนำว่า ผู้ที่ตัดสินใจแทน ควรมีอายุมากกว่า 20 ปี รู้ความต้องการและความกังวลของเรา ได้รับการยอมรับจากครอบครัวเรา และเต็มใจที่มาทำหน้าที่นี้

หากมีการนัดฟังการวินิจฉัยโรคครั้งสำคัญ หรือการรับรู้ข่าวร้าย เราอยากให้ทีมแพทย์ทำอย่างไร เช่น เรารับฟังคนเดียว, อยากให้ใครมาฟังด้วย หรือบอกกับใครที่เราไว้ใจแทน นอกจากนั้น เราสามารถบอกความรู้สึกกับคนที่เรารัก และสิ่งที่อยากให้นึกถึงเราได้

หากเรามีการบริจาคร่างกายไว้ เราสามารถบอกสถานที่เก็บเอกสาร เพื่อให้ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถดำเนินการต่อได้ รวมถึงความต้องการในการจัดงานศพ เช่น ระยะเวลาในการจัดงาน, งบประมาณ, ผู้ดูแลงาน หรือความต้องการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

อยากใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพและคำถึงสุขภาพในระยะยาว แม้ผู้ที่สุขภาพดีก็ยังเขียนสมุดเบาใจได้ รองรับเหตุการณ์ไม่คาดฝัน อาจวางแผนควบคู่กับการวางแผนการเงิน เพื่อทำให้คุณภาพชีวิตเป็นไปตามที่เราต้องการ

ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคประจำตัว เมื่อเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝัน เพื่อสื่อสารเจตนาในการดูแลสุขภาพของเรากับครอบครัว คนที่เรารัก และทีมแพทย์

เราสามารถเขียนความต้องการและสิทธิที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับการดูแลรักษา การสื่อสารในช่วงสุดท้ายของชีวิต รวมถึงการจัดการร่างกายและงานศพได้ เช่น หากเราจ่ายเงินสมทบของประกันสังคม จะมีสิทธิประโยชน์กรณีเสียชีวิตด้วย สำหรับมาตรา 33 และมาตรา 39 จ่ายเงินสมทบมาแล้ว 1 เดือน ภายในระยะเวลา 6 เดือน ก่อนเดือนที่ถึงแก่ความตาย จะได้รับค่าทำศพจำนวน 50,000 บาท โดยจ่ายให้กับผู้จัดการงานศพ ซึ่งอาจระบุสิทธิประโยชน์นี้ไว้ในหนังสือเบาใจและระบุเป็นคนที่จัดการงานศพเป็นคนเดียวกัน เพื่อให้ง่ายต่อการดำเนินการ 

สมุดเบาใจช่วยให้เรารู้ความต้องการของตัวเองว่า อยากได้รับการดูแลรักษาแบบไหนในช่วงสุดท้ายของชีวิต และช่วยลดภาระและความกังวลให้กับครอบครัวในการตัดสินใจเมื่ออยู่ในช่วงเวลาที่ยากลำบาก เพราะเราได้ระบุความต้องการไว้ล่วงหน้าแล้ว

เมื่อเราระบุความต้องการไว้ในสมุดเบาใจแล้ว การตัดสินใจเกี่ยวกับสุขภาพและการจัดการชีวิตในช่วงท้ายของชีวิตจะเป็นไปด้วยความสงบและมีคุณภาพมากขึ้น

สมุดเบาใจช่วยในการวางแผนดูแลสุขภาพในอนาคต หากเราถามตัวเองต่อว่า แล้วเราตั้งเป้าหมายว่าอยากให้ชีวิตในแต่ละช่วงวัยแบบไหน และรู้ว่าจะดูแลตัวเองในอนาคตแบบไหน เราก็จะสามารถวางแผนการเงินให้เหมาะสมได้ เช่น การตั้งงบประมาณเพื่อดูแลสุขภาพ, การทำประกันสุขภาพและประกันชีวิต, การวางแผนมรดกเพื่อส่งต่อให้คนที่เรารัก เป็นต้น