ฟังดูขัดแย้งกับการออมเงินใช่ไหม? แต่ในทางจิตวิทยาพฤติกรรมกลับบอกว่า “การให้รางวัลตัวเองในระดับที่เหมาะสม อาจช่วยสร้างวินัยทางการเงินได้ดีกว่าการหักดิบ ตัดทุกสิ่งที่ให้ความสุขออกไป” ลองนึกถึงแนวคิด Mental Accounting ที่บอกว่า คนเรามักจะแบ่งเงินออกเป็น “หมวดทางจิตใจ” เช่น เงินใช้จ่ายประจำวัน เงินสำหรับความสุข และเงินออม ถ้าเราไม่จัดสรรพื้นที่เล็กๆ น้อยๆ ไว้สำหรับความสุขเล็ก ๆ เหล่านี้ เราอาจจะเกิดแรงต้านภายใน และสุดท้ายก็เผลอใช้เงินมากเกินไปแบบ Binge spending หรือการใช้จ่ายแบบยั้งคิดไม่ได้ในที่สุด

คุณอาจรู้สึกว่าจ่ายเงิน 70 บาทซื้อข้าวไข่เจียว “แพงเกินไป” แต่กลับไม่ลังเลที่จะจ่ายจำนวนเท่ากันเพื่อซื้อชาไข่มุก หรือการใช้เงินโบนัสหรือเงินที่ได้จากการถูกลอตเตอรี่ได้ง่ายกว่าเงินที่มาจากน้ำพักน้ำแรง และในการลงทุน คนส่วนใหญ่มักเลือกขายหุ้นที่ได้กำไรก่อน เพื่อให้รับรู้กำไรที่เป็นรูปธรรม 

ประเด็นสำคัญคือ ผู้คนมักตัดสินใจเรื่องการเงินแบบไม่สมเหตุสมผล การเข้าใจเรื่อง Mental Accounting จะช่วยให้เราตระหนักถึงพฤติกรรมทางการเงินของตนเอง และสามารถปรับปรุงการตัดสินใจทางการเงินให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

หนังสือ Happy Money: The Science of Happier Spending อธิบายไว้อย่างน่าสนใจว่า “คุณภาพของการใช้เงิน มีผลต่อระดับความสุขของเรามากกว่าปริมาณเงินที่ใช้” การซื้อกาแฟแก้วโปรด หรือดอกไม้เล็ก ๆ มาประดับโต๊ะทำงาน อาจฟังดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่สิ่งเหล่านี้สามารถเติมพลังใจ และทำให้เรารู้สึกว่ายังควบคุมชีวิตตัวเองได้ แม้จะต้องเผชิญหน้ากับปัญหาทางการเงินอยู่ก็ตาม แนวคิดนี้เรียกว่า Buy Treats หรือ "ซื้อของที่มีความหมายแม้จะเล็กน้อย" โดยเน้นย้ำว่าการให้รางวัลตัวเองไม่ควรทำจนเป็นนิสัย แต่ควรทำให้รู้สึกว่าเป็นเรื่องพิเศษจริงๆ

ประเด็นสำคัญคือ การใช้เงินเพื่อซื้อความรู้สึกที่เป็นบวกหรือประสบการณ์พิเศษ จะช่วยให้เรารู้สึกควบคุมชีวิตมากขึ้น และเพิ่มความพึงพอใจในชีวิต มากกว่าการใช้เงินจำนวนมากไปกับสิ่งของราคาแพงที่ไร้ความหมาย อย่างไรก็ตาม การให้รางวัลตัวเองบ่อยเกินไปจะลดทอนความรู้สึกพิเศษ เพราะความคุ้นเคยทำให้ความสุขจากรางวัลเหล่านั้นลดลง ความถี่ในการให้รางวัลจึงควรพอประมาณ เพื่อให้สิ่งเล็กๆ เหล่านั้นยังคงมีความหมายและสร้างความสุขได้ทุกครั้ง

นักวางแผนการเงินชื่อดัง สนับสนุนแนวคิดนี้ผ่านแนวทาง Conscious Spending Plan แนวทางนี้แตกต่างจากการทำงบประมาณแบบดั้งเดิมที่เน้นข้อห้าม แต่จะเน้นการตัดค่าใช้จ่ายในสิ่งที่ไม่สำคัญออกไปอย่างจริงจัง เพื่อให้คุณสามารถจ่ายเงินกับสิ่งที่รักได้เต็มที่โดยไม่รู้สึกผิด หนึ่งในหมวดหมู่ที่สำคัญคือ Guilt-Free Spending หรือเงินที่ใช้แล้วไม่ต้องรู้สึกผิด โดยเขาเสนอให้กันรายได้บางส่วน (ประมาณ 20 - 30%) ไว้สำหรับสิ่งที่เรารัก เพื่อให้ชีวิตยังคงมีความสุข โดยไม่ละเลยการออมและการลงทุน นี่คือการสร้างสมดุลที่ลงตัวระหว่างความสุขในปัจจุบันและความมั่นคงในอนาคต